65 yaş altı ve 65 yaş üstü nüfusun sağlık hizmeti kullanımı ve memnuniyeti

Sağlıklı olmak tüm bireylerin en temel amaçlarından biridir. Sağlıkta tam iyilik haline ulaşabilmek için bireylerin aldıkları tedbirler ve sağlık düzeylerini yükseltmek amacıyla yaptıkları yatırımlara rağmen hastalık oluştuğunda sağlık hizmetlerini kullanım eylemi temel bir davranış biçimidir. Sağlık hizmetleri kullanım sürecinde oluşan memnuniyet düzeyi ise hem kullanıcı hem de sağlık hizmeti sunucuları açısından son derece önemli bir konudur. Sağlık hizmetlerinden memnuniyet, sağlık hizmeti sunucuları arasında tercihi etkilemektedir ve aynı zamanda kullanıcının iyileşme sürecine olumlu katkı sağlamaktadır. Sağlık hizmetini kullanan bireylerin yaşı hem sunucu tercihinde hem de sağlık hizmeti memnuniyet düzeylerinde etkili olabilmektedir. Bu çalışmada yaşlı nüfusun sağlık hizmeti sunucu tercihleri ve hizmet memnuniyet düzeylerinin ölçümü amaçlanmıştır. Çalışmanın amacına ulaşmak için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 2003 yılından itibaren her yıl gerçekleştirilen “Yaşam Memnuniyeti Araştırması” veri seti TÜİK’ten temin edilmiştir. Araştırma yılları arasından 2004, 2012 ve pandemi öncesi yılı olarak 2019 seçilmiştir. 2004 yılı “Sağlıkta Dönüşüm Programı” sonrası olması, 2012 “Genel Sağlık Sigortası” uygulamasının zorunlu tutulduğu yıl olması ve 2019 son yıllardan bir örnek teşkil etmesi nedenlerinden dolayı tercih edilmiştir. Bu üç yılın verilerinden sağlık hizmetlerinden memnuniyet ile ilişkili olan değişkenler seçilerek SPSS programı yardımıyla tanımlayıcı bulgulara ulaşılmıştır. Araştırmada görüşülen hanelerde 18 yaş üstü bireylerin bilgileri toplanmıştır. 2004 yılında 18 yaş üzeri 6714 kişinin, 2012 yılında 7956 kişinin ve 2019 yılında ise 9212 kişinin verileri araştırmada kullanılmıştır. Veri setinde yer alan fertler, 65 yaş ve üstü ile 65 yaş altı olacak şekilde karşılaştırmanın sağlanabilmesi amacıyla iki grupta toplanmıştır. Ağırlıklandırma yapılmadan elde edilen özet bulgulara göre, 65 yaş üstü bireylerin yaşamlarından duydukları mutluluk düzeyi (çok mutlu ve mutlu olarak ifade edenler) 2004 yılında %61, 2012 yılında %62 ve 2019 yılında %60 düzeyinde ifade edilmiştir; 65 yaş altı fertlerde ise yıl sırasıyla %57, %61 ve %53 düzeylerinde belirtilmiştir. Hayatta en çok sizi ne mutlu eder sorusuna 65 yaş üstü bireyler açık ara farkla birinci sırada sağlığı belirtmişler ve yüzdeler 2004 yılında %83, 2012 yılında %85 ve 2019 yılında %83’tür; 65 yaş altı bireyler de birinci sırada sağlığı belirtmişler ve yıl sırasıyla %67, %71 ve %69 düzeyinde oluşmuştur. Sağlık düzeylerinden memnuniyet sorusunda ise (çok memnun ve memnun ifadeleri birlikte alınarak) yaşlı nüfus yıl sırasıyla %47, %43, %48 düzeylerinde memnun olduklarını; 65 yaş altı fertler ise yıl sırasıyla %66, %72 ve %70 düzeyinde memnun olduklarını ifade etmişlerdir. Sağlık hizmetlerinden memnuniyet düzeyi ise yaşlı fertler tarafından yıl sırasıyla (çok memnun ve memnun ifadeleri birlikte) %62, %86, %81 olarak; 65 yaş altı fertler tarafından yıl sırasıyla %46, %74 ve %65 düzeylerinde ifade edilmiştir. Tedavi, ilaç vb. harcamalarının karşılanma şekli sorusunda yaşlı fertlerin yıl sırasıyla %75, %85, %85 oranlarında Sosyal Güvenlik Kurumunu belirtmiştir; 65 yaş altı fertler ise yıl sırasıyla %61, %84 ve %80 oranlarında Sosyal Güvenlik Kurumunu ifade etmiştir. Yıllar itibariyle SGK’lı olma durumundaki artış bu veri ile de teyit edilmektedir. Hastalık ortaya çıktığında 65 yaş üstü fertlerin ilk başvurduğu kurumlar ise yıllar itibariyle %73, %53 ve %54 oranlarıyla devlet hastaneleri, ikinci en yüksek oranla %19, %33 ve %36 ile aile hekimlikleri/aile sağlığı merkezleri gelmektedir. 65 yaş altı fertlerde hastalık durumunda ilk başvurulan kurumlar yıl sırasıyla %64, %50 ve %53 ile ilk sırada devlet hastaneleri, ikinci sırada ise yıllar sıralamasıyla %21, %32 ve %32 oranlarıyla aile hekimlikleri gelmektedir. Sonuç olarak, bilgiye erişim kanallarının gelişmesi ve eğitim düzeyinde yaşanan iyileşme insan yaşamının en değerli meselesi olan sağlık ve sağlıklı olma konularında bilinç düzeyinin artmasına neden olmaktadır. Bu durum aynı zamanda hizmet sunucular açısından sağlık hizmetlerinden memnuniyet sağlama çabalarını da zor hale getirmektedir. Sağlıkta dönüşüm programı ile sağlık hizmetlerinden memnuniyet düzeyinde 2004 yılına göre ciddi bir artış sağlandığı görülmekte ancak son yıllarda memnuniyet düzeyinde önemli bir azalış da gözlemlenmektedir. 65 yaş altı ve üstü nüfusta görülen sağlık hizmetleri memnuniyet düzeyindeki azalışın sebeplerini irdeleyecek yeni sağlık araştırmalarının gerçekleştirilmesi ve bu çalışmalar rehberliğinde hizmet sunumunda gerekli görülen alanlarda iyileştirmelerin yapılmasının gerekliliği karşımızda durmaktadır. Özellikle toplumun önemli bir parçası olan ve artan nüfusuyla önemini artıran yaşlı nüfusa dair özel araştırmaların yapılması da sağlık hizmetlerinin gelecek planlaması açısından son derece önem arz etmektedir.

Being healthy is one of the most basic goals of all individuals. Despite the measures taken by individuals to reach a state of complete well-being and the investments they have made in order to increase their health level, the act of using health services when an illness occurs is a basic behavior. The level of satisfaction in the use of health services is extremely important for both users and health service providers. Satisfaction with health services affects the choice among health service providers and also contributes positively to the recovery process of the user. The age of the individuals using the health service can be effective both in the choice of the provider and in the satisfaction level of the health service. In this study, it was aimed to measure the health service provider preferences and service satisfaction levels of the elderly population. In order to achieve the aim of the study, the "Life Satisfaction Survey" data set, which has been carried out every year since 2003 by the Turkish Statistical Institute (TUIK), has been obtained from TUIK. Among the research years, 2004, 2012 and 2019 were selected as the year before the pandemic. It was preferred because 2004 was after the "Health Transformation Program", 2012 was the year when the "General Health Insurance" application was made compulsory, and 2019 was an example from the last years. From the data of these three years, variables related to satisfaction with health services were selected and descriptive findings were reached with the help of SPSS program. Information of individuals over the age of 18 was collected in the households interviewed in the study. The data of 6714 people over the age of 18 in 2004, 7956 people in 2012 and 9212 people in 2019 were used in the research. The individuals in the data set were gathered in two groups in order to provide a comparison between the ages of 65 and over and those under 65 years of age. According to the summary findings obtained without weighting, the level of happiness (those who express themselves as very happy and happy) with their lives over the age of 65 was 61% in 2004, 62% in 2012 and 60% in 2019; For individuals under the age of 65, the year was reported as 57%, 61% and 53%, respectively. When asked what makes you happy most in life, individuals over the age of 65 stated health by far, and the percentages were 83% in 2004, 85% in 2012 and 83% in 2019; Individuals under the age of 65 also indicated health in the first place and the year was 67%, 71% and 69%, respectively. In the question of satisfaction with their health level (taking the expressions very satisfied and satisfied together), the elderly population were satisfied at the levels of 47%, 43%, and 48%, respectively; Individuals under the age of 65 stated that they were satisfied at the level of 66%, 72% and 70%, respectively. The level of satisfaction with health services was determined by the elderly as 62%, 86% and 81%, respectively (together with very satisfied and satisfied expressions); It was expressed by individuals under the age of 65 at the levels of 46%, 74% and 65%, respectively. Treatment, medication, etc. In the question of how their expenses are met, the Social Security Institution was stated by the elderly individuals at the rates of 75%, 85% and 85%, respectively; Individuals under the age of 65, on the other hand, expressed the Social Security Institution at the rates of 61%, 84% and 80%, respectively. The increase in the number of SGK users over the years is also confirmed by this data. When the disease occurs, the first institutions that individuals over the age of 65 apply are state hospitals with 73%, 53% and 54% rates, and family medicine/family health centers with the second highest rates of 19%, 33% and 36%. The first institutions applied to individuals under the age of 65 are state hospitals with 64%, 50% and 53%, respectively, and family medicine is the second with 21%, 32% and 32%, respectively. As a result, the development of channels of access to information and the improvement in the level of education lead to an increase in the level of consciousness about health and being healthy, which are the most valuable issues of human life. This situation also makes it difficult for service providers to ensure satisfaction with health services. With the health transformation program, it is observed that the level of satisfaction with health services has increased significantly compared to 2004, but a significant decrease has been observed in the level of satisfaction in recent years. We are faced with the necessity of carrying out new health researches that will examine the reasons for the decrease in the level of satisfaction with health services seen in the population under 65 years old and over, and to make improvements in the areas deemed necessary in the service provision under the guidance of these studies. It is extremely important for the future planning of health services to conduct special research on the elderly population, which is an important part of the society and increases its importance with its increasing population.