Erken dönem uyumsuz şemaların psikoz benzeri yaşantılar üzerindeki etkisinde şema başa çıkma biçimlerinin aracı rolü

Basit Öğe Kaydı
dc.authorid0009-0006-6323-6434
dc.contributor.advisorYılmaz Kafalı, Helinen_US
dc.contributor.authorKarataş, Meldaen_US
dc.contributor.otherIşık Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Klinik Psikoloji Yüksek Lisans Programıen_US
dc.contributor.otherIşık University, School of Graduate Studies, Master’s Program in Clinical Psychologyen_US
dc.date.accessioned2025-07-23T11:12:57Z
dc.date.available2025-07-23T11:12:57Z
dc.date.issued2025-06-30
dc.departmentIşık Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Klinik Psikoloji Yüksek Lisans Programıen_US
dc.departmentIşık University, School of Graduate Studies, Master’s Program in Clinical Psychologyen_US
dc.descriptionText in Turkish ; Abstract: Turkish and Englishen_US
dc.descriptionIncludes bibliographical references (leaves 104-119)en_US
dc.descriptionxv, 135 leavesen_US
dc.description.abstractBu araştırmanın amacı erken dönem uyumsuz şemaların psikoz benzeri yaşantılar ile ilişkisinde şema başa çıkma biçimlerinin aracı rolünü incelemektir. Çalışmanın örneklemini, 18-65 yaş aralığında, okur-yazar ve gönüllü 904 katılımcı oluşturmuştur. Çalışma örnekleminin %71.7’sini kadın katılımcılar oluşturmaktadır. Katılımcıların yaş ortalaması (X = 28.91, SS = 10.95) olarak hesaplanmıştır. Katılımcılara Demografik Bilgi Formu, Young Şema Ölçeği Kısa Form 3 (YŞÖ-KF3), Toplumda Psişik Yaşantıları Değerlendirme Ölçeği (TPYÖ-A) ve Şema Başa Çıkma Biçimleri Ölçeği (ŞBÇBÖ) uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 22 paket programı kullanılarak analiz edilmiş ve aracılık analizleri Hayes’in geliştirdiği PROCESS makrosunun Model 4 versiyonu ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan aracılık analizleri sonucunda, şema alanları ile psikoz benzeri yaşantılar arasındaki ilişkide bazı şema başa çıkma stratejilerinin ilişkiyi güçlendirici bir aracı rol oynadığı bulunmuştur. Kopukluk ve reddedilme şema alanının psikoz benzeri yaşantılar üzerindeki etkisi, kaçınma (β = .049, p < .05) ve teslim (β = .089, p < .05) başa çıkma stratejileri aracılığıyla artmaktadır. Zedelenmiş özerklik ve kendini ortaya koyma alanında, yalnızca teslim başa çıkma stratejisi (β = .127, p < .05) aracılık etmektedir. Zedelenmiş sınırlar alanında ise aşırı telafi (β = .077, p < .05) ve teslim (β = .187, p < .05) stratejileri aracılık rolü üstlenmektedir. Başkaları yönelimlilik şema alanında (β = .218, p < .05) ve aşırı uyarılma ve ketlenme şema alanında (β = .154, p < .05) teslim başa çıkma stratejisi bu ilişkiyi artırıcı bir rol oynamaktadır. Bu bulgular, şema başa çıkma stratejilerinin (kaçınma, teslim ve aşırı telafi) şema alanları özelinde psikoz benzeri yaşantılar arasındaki ilişkiyi güçlendirdiğini göstermektedir. Özellikle teslim başa çıkma stratejisinin birçok şema alanında etkili bir aracılık rolü üstlendiği ve psikoz benzeri yaşantılar üzerinde artırıcı bir etki yarattığı anlaşılmaktadır. Bulgularımız geniş örneklemli kohort çalışmaları ile desteklenirse, özellikle teslim başa çıkma stratejisinin, psikoz benzeri yaşantıların gelişiminde önemli bir rol oynayabileceğini ve bu stratejilerin klinik müdahalelerde göz önünde bulundurulması gerektiği söylenebilir.en_US
dc.description.abstractThe aim of this study is to examine the mediating role of schema coping styles in the relationship between early maladaptive schemas and psychotic-like experiences. The sample of the study consisted of 904 literate and voluntary participants between the ages of 18 and 65. Of the participants, 71.7% were women. The mean age of the participants was calculated as (X = 28.91, SD = 10.95). Participants were administered a Demographic Information Form, the Young Schema Questionnaire Short Form 3 (YSQ-SF3), the Community Assessment of Psychic Experiences Scale (CAPE-A), and the Schema Coping Styles Scale (SCSS). The data were analyzed using the SPSS 22 software package, and mediation analyses were conducted using Model 4 of the PROCESS macro developed by Hayes. The results of the mediation analyses revealed that certain schema coping strategies played a mediating role in strengthening the relationship between schema domains and psychotic-like experiences. The effect of the disconnection and rejection schema domain on psychotic-like experiences increased through the avoidance (β = .049, p < .05) and surrender (β = .089, p < .05) coping strategies. In the domain of ımpaired autonomy and performance, only the surrender coping strategy (β = .127, p < .05) served as a mediator. In the impaired limits domain, both the overcompensation (β = .077, p < .05) and surrender (β = .187, p < .05) strategies had a mediating role. In the other-directedness domain (β = .218, p < .05) and the overvigilance and inhibition domain (β = .154, p < .05), the surrender strategy played a role in increasing the effect. These findings suggest that schema coping strategies (avoidance, surrender, and overcompensation) strengthen the relationship between schema domains and psychotic-like experiences. It was especially observed that the surrender strategy played a significant mediating role in several schema domains and had a strengthening effect on psychotic-like experiences. If these findings are supported by large-sample cohort studies, it may be suggested that the surrender coping strategy plays an important role in the development of psychotic-like experiences and should be considered in clinical interventions.en_US
dc.description.tableofcontentsERKEN DÖNEM UYUMSUZ ŞEMALARen_US
dc.description.tableofcontentsŞEMALARIN TEMELLERİen_US
dc.description.tableofcontentsErken Dönem Yaşam Deneyimlerien_US
dc.description.tableofcontentsÇekirdek Duygusal İhtiyaçların Karşılanmamasıen_US
dc.description.tableofcontentsDuygusal Mizaçen_US
dc.description.tableofcontentsŞEMA ALANLARI VE ERKEN DÖNEM UYUMSUZ ŞEMALARen_US
dc.description.tableofcontentsKopukluk ve Reddedilme Şema Alanıen_US
dc.description.tableofcontentsTerk Edilme/ İstikrarsızlıken_US
dc.description.tableofcontentsGüvensizlik/ Kötüye Kullanmaen_US
dc.description.tableofcontentsDuygusal Yoksunluken_US
dc.description.tableofcontentsSosyal İzolasyon/ Yabancılaşmaen_US
dc.description.tableofcontentsUtanç/ Kusurluluken_US
dc.description.tableofcontentsZedelenmiş Özerklik ve Kendini Ortaya Koyma Şema Alanıen_US
dc.description.tableofcontentsBağımlılık/ Yetersizliken_US
dc.description.tableofcontentsBaşarısızlıken_US
dc.description.tableofcontentsİç içe Geçmeen_US
dc.description.tableofcontentsZarar Görme veya Hastalanmaya Karşı Dayanıksızlıken_US
dc.description.tableofcontentsZedelenmiş Sınırlar Şema Alanıen_US
dc.description.tableofcontentsBüyüklenmecilik/ Haklılıken_US
dc.description.tableofcontentsYetersiz Öz Denetim ve Öz Kontrolen_US
dc.description.tableofcontentsBaşkaları Yönelimlilik Şema Alanıen_US
dc.description.tableofcontentsBoyun Eğiciliken_US
dc.description.tableofcontentsKendini Fedaen_US
dc.description.tableofcontentsOnay Arayıcılık/Kabul Arayıcılıken_US
dc.description.tableofcontentsAşırı Uyarılma ve Ketlenme Şema Alanıen_US
dc.description.tableofcontentsKötümserlik/ Karamsarlıken_US
dc.description.tableofcontentsDuygusal Ketlemeen_US
dc.description.tableofcontentsYüksek Standartlar/Aşırı Eleştirelliken_US
dc.description.tableofcontentsCezalandırıcılıken_US
dc.description.tableofcontentsPSİKOZ BENZERİ YAŞANTILARen_US
dc.description.tableofcontentsPsikoz Sürekliliği (Psychosis Continuum)en_US
dc.description.tableofcontentsŞEMA BAŞA ÇIKMA BİÇİMLERİen_US
dc.description.tableofcontentsŞema Teslimien_US
dc.description.tableofcontentsŞema Kaçınmasıen_US
dc.description.tableofcontentsŞemanın Aşırı Telafisien_US
dc.description.tableofcontentsŞEMALAR VE PSİKOZen_US
dc.description.tableofcontentsŞEMALAR VE PSİKOZ BENZERİ YAŞANTILARen_US
dc.description.tableofcontentsŞEMALAR VE PSİKOZ RİSKİ YÜKSEK GRUPTAKİ PSİKOZ BENZERİ YAŞANTILARen_US
dc.description.tableofcontentsERKEN DÖNEM UYUMSUZ ŞEMALAR VE ŞEMA BAŞA ÇIKMA BİÇİMLERİen_US
dc.description.tableofcontentsŞEMA BAŞA ÇIKMA BİÇİMLERİ VE PSİKOZ BENZERİ YAŞANTILARen_US
dc.identifier.citationKarataş, M. (2025). Erken dönem uyumsuz şemaların psikoz benzeri yaşantılar üzerindeki etkisinde şema başa çıkma biçimlerinin aracı rolü. İstanbul: Işık Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.en_US
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/11729/6570
dc.institutionauthorKarataş, Meldaen_US
dc.institutionauthorid0009-0006-6323-6434
dc.language.isotren_US
dc.publisherIşık Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsüen_US
dc.relation.publicationcategoryTezen_US
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.subjectErken dönem uyumsuz şemalaren_US
dc.subjectPsikoz benzeri yaşantılaren_US
dc.subjectŞema başa çıkma biçimlerien_US
dc.subjectEarly maladaptive schemasen_US
dc.subjectPsychotic-like experiencesen_US
dc.subjectSchema coping stylesen_US
dc.subject.lccRC512 .K37 2025
dc.subject.lcshPsychoses.en_US
dc.subject.lcshSchema-focused cognitive therapy.en_US
dc.subject.lcshPersonality -- Psychological aspects.en_US
dc.subject.lcshMediation (Psychology) -- Statistical analysis.en_US
dc.titleErken dönem uyumsuz şemaların psikoz benzeri yaşantılar üzerindeki etkisinde şema başa çıkma biçimlerinin aracı rolüen_US
dc.title.alternativeThe mediating role of schema coping styles in the effect of early maladaptive schemas on psychotic-like experiencesen_US
dc.typeMaster Thesisen_US
dspace.entity.typePublicationen_US

Dosyalar

Orijinal paket
Listeleniyor 1 - 1 / 1
Küçük Resim
İsim:
Erken_donem_uyumsuz_semalarin_psikoz_benzeri_yasantilar_uzerindeki_etkisinde_sema_basa_cikma_bicimlerinin_araci_rolu.pdf
Boyut:
1.41 MB
Biçim:
Adobe Portable Document Format
İndir
Lisans paketi
Listeleniyor 1 - 1 / 1
Küçük Resim Yok
İsim:
license.txt
Boyut:
1.17 KB
Biçim:
Item-specific license agreed upon to submission
Açıklama:
İndir

Koleksiyon

Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Tez Koleksiyonu