Ebeveynlik stresi ile çocukların davranış problemleri arasındaki ilişkide annenin zihinselleştirme kapasitesinin düzenleyici rolü

Tüm ebeveynlerde farklı düzeylerde var olan ebeveynlik stresinin çeşitli alanlarda olumsuz etkileri bulunmakla birlikte, çocuk üzerindeki en yaygın sonucu davranış problemleridir. Ebeveyne ait bazı özelliklerin ebeveyn-çocuk ilişkisi üzerinde düzenleyici bir rol oynadığı düşünülmektedir. Son dönemde bu özelliklerden biri olan zihinselleştirme kapasitesi, araştırmalarda artan bir ilgi odağı haline gelmiş ve özellikle ebeveyn-çocuk ilişkisindeki işlevi üzerine odaklanılmaya başlanmıştır. Önceki çalışmalar ışığında bu çalışmanın temel amacı, ebeveynlik stresi ve çocuk davranış problemleri arasındaki ilişkide annenin zihinselleştirme kapasitesinin düzenleyici rolünü belirlemektir. Buna ek olarak araştırma kapsamında, anne zihinselleştirme kapasitesinin değerlendirilmesinde kullanılan öz-bildirime ve performansa dayalı ölçüm araçları arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmanın örneklemini 26–46 yaş arası (Ort. = 36.32, SS = 4.39), 1.5–6 yaş aralığında çocuğu bulunan 110 kadın katılımcı oluşturmaktadır. Katılımcılardan ebeveynlik stresi düzeylerini belirlemek için Ebeveyn Stres Ölçeği (ESÖ), çocuklardaki davranış problemlerini değerlendirmek için Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ) ve annenin zihinselleştirme kapasitesini belirlemek amacıyla Sosyal Biliş Film Testi (SBFT), Ebeveyn İçsel Düşünme İşlevselliği Ölçeği (EİDİÖ) ve Yansıtıcı İşleyiş Ölçeği Kısa Formu (YİÖ) uygulanmıştır. İstatistiksel analiz sonuçları, ebeveynlik stresinin davranış problemleri üzerinde anlamlı ve pozitif yönde yordayıcı bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Düzenleyici analizler sonucunda, anne zihinselleştirme kapasitesinin ve azalmış zihinselleştirmenin ebeveynlik stresi ile çocuk davranış problemleri arasındaki ilişkide düzenleyici bir rol oynamadığı belirlenmiştir. Buna karşın, farklı ölçüm yöntemleriyle değerlendirilen anne aşırı zihinselleştirme düzeyinin söz konusu ilişkide düzenleyici bir rol üstlendiğine ilişkin bulgular elde edilmiştir. Bu sonuçlar, anne aşırı zihinselleştirme düzeyinin düzenleyici etkisinin ölçüm aracına ve çocuklardaki davranış probleminin türüne göre farklılaştığını göstermektedir. Anne zihinselleştirme kapasitesinin değerlendirildiği performansa dayalı ölçüm aracı olan SBFT ile öz-bildirim temelli değerlendirme yöntemleri (EİDİÖ ve YİÖ) arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Çalışmanın bulguları, anne zihinselleştirme kapasitesinin geliştirilmesine yönelik müdahale programlarının ve önleyici çalışmaların çocuk ruh sağlığı üzerinde koruyucu bir etkisinin olabileceğini göstermektedir.

Although parenting stress, which exists at varying levels among all parents, has negative effects across multiple domains, its most common consequence for children is the emergence of behavioral problems. Certain parental characteristics are thought to play a moderating role in the parent–child relationship. Among these characteristics, parental mentalization capacity has emerged as a growing focus of research, particularly regarding its role in the parent–child relationship. In light of previous studies, the main aim of the present study is to examine the moderating role of maternal mentalization capacity in the relationship between parenting stress and child behavioral problems. In addition, the study aims to investigate the relationship between self-report and performance-based measurement tools used to assess maternal mentalization capacity. The sample consisted of 110 female participants aged between 26 and 46 years (M = 36.32, SD = 4.39), all of whom had children aged 1.5 to 6 years. Participants completed the Parental Stress Scale (PSS) to assess parenting stress levels, the Child Behavior Checklist (CBCL) to evaluate child behavioral problems, and the Movie for the Assessment of Social Cognition (MASC), the Parental Reflective Functioning Questionnaire (PRFQ), and the Reflective Functioning Questionnaire–Short Form (RFQ) to measure maternal mentalization capacity. Statistical analyses revealed that parenting stress significantly and positively predicted child behavioral problems. Moderation analyses indicated that maternal mentalization capacity and hypomentalizing did not play a moderating role in the relationship between parenting stress and child behavioral problems. In contrast, findings suggested that maternal hypermentalizing, as assessed by different measurement tools, played a moderating role in this relationship. These results indicate that the moderating effect of hypermentalizing may vary depending on the type of measurement tool used and the type of behavioral problem in children. No significant relationships were found between the subdimensions of the performance-based assessment tool used to evaluate maternal mentalization capacity (MASC) and those of the self-report measures (PRFQ and RFQ). The findings suggest that intervention programs and preventive efforts aimed at enhancing maternal mentalization capacity may have a protective effect on children’s mental health.